Jako, że zaliczyłem m. in. przedmiot uniwersytecki Prawo rzymskie, proszę o sprecyzowanie pytania, którego okresu cesarstwa dotyczy.
Ok. w porządku
Źródłem prawa cesarskiego tego okresu były rozporządzenia (konstytucje cesarskie) – constitutiones principum. Istniały cztery rodzaje rozporządzeń:
1) edicta,
2) mandata,
3) rescripta,
4) decreta.
Krótki opis:
1) Edicta - forma rozporządzeń przejęta z republikańskich edyktów magistratualnych. Regulacja miała charakter ogólny. Edicta zawierały ogólne uregulowania z wszelkich dziedzin prawa (głównie publicznego). W przeciwieństwie do edyktów magistratur z czasów republiki nie stanowiły norm o charakterze programu dla własnej działalności urzędowej.
2) Mandata – instrukcje w zakresie zarządzania dla wyższych władz i poszczególnych wysokich urzędników. Miały zasadniczo charakter wewnętrzny. Pierwotnie były osobistym instrukcjami dla urzędników, później nabrały ogólnego charakteru jako zarządzenia administracyjne regulujące zakres poszczególnych urzędów, co więcej, również osoby prywatne uzyskały możliwość powoływania się na te regulacje. Mandata dotyczyły głównie administracji i postępowania, także prawa karnego. Regulowały ponadto stosunki prawne żołnierzy. Publikowano ponadto mandata zawierające nowości.
3) Rescripta – pisemne odpowiedzi na pytania zadane cesarzowi. Miały charakter szczegółowy, jednakże prawem były wyłącznie zawarte w nich ogólne normy. Dotyczyły zakresu całego prawa, między innymi prywatnego. Pytania dotyczące faktów były odrzucane. Sporządzano w języku łacińskim, a dla prowincji wschodnich także po grecku. Istniały dwa rodzaje reskryptów, ze względu na adresatów: pierwsze (consultatio, relatio, opinio) skierowane były do urzędników lub innych osób życia publicznego albo publicznych korporacji. Należały tu też odpowiedzi na pytania prawne sędziów postawione w toku procesu. Drugi rodzaj (preces, libelli, supplicationes) zawierał odpowiedzi na wnioski i prośby osób prywatnych. Reskrypty rozstrzygały tylko konkretne wątpliwości prawne zakładając prawdziwość danych faktycznych.
4) Decreta – orzeczenia sądowe cesarza wydane w postępowaniu kognicyjnym. W przeważającej większości stosowały już obowiązujące prawo. Cesarz jednak, nie był związany treścią prawa, a zwłaszcza jego formalizmem, dlatego decreta niejednokrotnie twórczo rozwijały prawo.