Z trudem, ale przebrnąłem przez drzewko Księstwa Moskiewskiego. Jest to okres olbrzymich zmian w ich armii, i trudno jest znaleźć rzetelne informacje na temat ich jednostek tego okresu. Spora część jednostek miała bardzo zróżnicowane uzbrojenie, kogo na co było stać to wkładał na siebie.
Drzewko Księstwa Moskiewskiego po zmianach:
a) jednostki starego szyku:
- Rekrut starego szyku
- Strzelec grodzki ( strzelcy osadzeni w mniejszych grodach )
- Strzelec wyborny ( strzelcy osadzeni w stolicy )
- Dziecko bojarskie ( uboga szlachta moskiewska )
- Dworianin ( zamożna szlachta moskiewska )
- Jeździec podjazdowy ( doborowa chorągiew dzieci bojarskich )
- Jeździec wyborowy ( doborowa chorągiew dworian )
b) jednostki nowego szyku
- Rekrut nowego szyku
- Pikinier nowego szyku ( wersja weterana ma kirys i hełm, byli to tzw pikinierzy pierwszej linii )
- Strzelec nowego szyku
- Dragon graniczny ( słabo uzbrojona "piechota konna", ochraniająca pogranicze )
- Moskiewski rajtar ( opisywana zgodnie jako jedna z najlepszych formacji moskiewskich tego okresu )
Tutaj może dodam małe wyjaśnienie. Pokutuje mniemanie, że strzelcy wyposażeni w hełmy i berdysze to byli strzelcy nowego szyku. To nadal jest stary szyk, tylko jego późne jednostki. Nowy szyk posiadał na uzbrojeniu szpady lub szable, ale berdysze i topory odstawił. Jakość jednostek wzrosła, ale nie ze względu na szpady, tylko na lepszą broń strzelecką. W dodatku teraz dźwigali forkiety ( podstawki pod broń strzelecką ). Także ta cała reforma na początku, aż tak genialna nie była. Strzelcy starego szyku mieli berdysze i topory, które podobnie jak w polskiej piechocie służyły doraźnie za podpórki pod broń, i były także skuteczniejsze w walce niż piki. Patrzy się tu na długość pik, zapominając o tym, że piechur po prostu ścinał berdyszem ostrze piki i potem następowała już mordercza jatka.
Generalnie Księstwo Moskiewskie kopiowało sporo naszych i tatarskich rozwiązań. Dopiero potem wzięli się za wzorce zachodnie, które bywały czasem bardzo głupie. Przykładowo dawano ładniejsze, cienkie mundury i rekrut potem zdychał z zimna, podczas gdy stare były grube i przystosowane do zimy rosyjskiej itd. Mamy niezbyt udaną próbę kopiowania husarii i jazdy pancernej, a też i początkowo strzelcy korzystają z rozwiązań podpatrzonych u naszej piechoty węgierskiej i wybranieckiej.